Alp Sinan Ertürk
 


İstirahat raporlarının bildirimi.

İstirahatli Olan Sigortalıların İşyerinde Çalışılmadıklarına Dair Bildirim Yükümlülüğü Kaldırıldı mı? (E-Yaklaşım)

Yazar: Serdar ADAY*

E-Yaklaşım / Kasım 2021 / Sayı: 347

I- GİRİŞ

Geçici iş göremezlik; sigortalının iş kazası geçirmesi, meslek hastalığına tutulması veyahut hastalık ve analık hallerinde, Kurum’ca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici olarak çalışamama hali olarak tanımlanabilir. Bu halde olan sigortalılar açısından, raporlu olunan yani istirahatli olup da çalışılmayan günler için bir gelir kaybı söz konusu olmaktadır. Bahse konu gelir kaybının telafisi için sigortalıya Kurum (SGK) tarafından geçici iş göremezlik ödeneği (genel olarak rapor parası diye tabir edilen) ödenmektedir.

30.09.2021 tarih ve 31614 sayılı Resmî Gazete’de, “İstirahatli Olan Sigortalıların İşyerinde Çalışmadıklarına Dair Bildirimin İşverenlerce Sosyal Güvenlik Kurumuna Gönderilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Tebliğ” yayınlanmış olup yazımız adı geçen Tebliğe ve söz konusu yükümlülüğe dair olacaktır.

II- TEBLİĞ’İN KALDIRILMASI NE ANLAMA GELMEKTEDİR?

Öncelikle söz konusu İstirahatli Olan Sigortalıların İşyerinde Çalışmadıklarına Dair Bildirimin İşverenlerce Sosyal Güvenlik Kurumuna Gönderilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in yürürlükten kaldırılmış olması bu yükümlülüğün kaldırıldığı manasına gelmemektedir. Zira, bahse konu yükümlülüğü düzenleyen diğer mevzuat hükümleri yürürlüktedir. Şöyle ki;

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin çalışamazlık bildirimine dair hükümleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2016/21 sayılı Genelgesi halen yürürlükte olup belirtilen Genelge Kısa Vadeli Sigorta Kolları Uygulamalarına dair usul ve esasları belirlemektedir.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin konuya dair hükmü 40. maddesinde yer almakta ve “Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Ödenmesi ve Hesaplanması” başlığını taşımaktadır. Adı geçen maddede “Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Ödenmesi ve Hesaplanması” kenar başlıklı 40/9. maddesine göre “Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların istirahatli olduğu dönemde işyerlerinde çalışıp çalışmadığına dair bildirimin işverenleri tarafından istirahatin sona erdiği aya ait aylık prim ve hizmet belgesi/muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin verileceği süre içinde kurumca belirlenen usule göre elektronik ortamda yapılması zorunludur. Çalışılmadığına dair bildirimin yapılmaması veya süresi dışında yapılması halinde Kanun’un 102. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendine göre idari para cezası uygulanır.” hükmü yer almakta olup halen yürürlüktedir.

Bu doğrultuda sigortalıların istirahat sürelerinde çalışmadıklarına dair bildirim yükümlülüğü devam etmekte olup işverenlerin yapacakları iş ve işlemlerde herhangi bir değişiklik söz konusu değildir. Haliyle bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işverenlere idari para cezası uygulaması da devem etmekte olup böyle bir duruma 5510 sayılı Kanun’un 102'nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi uyarınca brüt asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanmaktadır.

Peki hal böyle iken neden böyle bir düzelemeye ihtiyaç duyulduğu sorulabilir. Düzenlemenin amacını birbiri ile çelişen yönetmeliklerin yürürlükten kaldırmak ve mevzuat bütünlüğü sağlanmak olarak ifade etmek mümkündür.

III- İSTİRAHATLİ SİGORTALILARIN ÇALIŞMADIKLARINA DAİR BİLDİRİMDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan sigortalılara, iş göremezlik ödeneklerinin ödenebilmesi için işverenlerince istirahat süresince işyerinde çalışılmadığına dair bildirimin yapılması gerekmektedir.

Bildirim aranmayacak haller hariç olmak üzere söz konusu bildirim olmadan geçici iş göremezlik ödeneği ödenmemektedir. Duruma göre elektronik, manuel veya aylık prim ve hizmet belgesi üzerinden bildirim yapıldığının tespiti halinde geçici iş göremezlik ödenekleri ödenmektedir.

Bildirim süresinin geçmiş olması ancak herhangi bir yöntemle bildirim yapılmamış olması durumunda ise gerekli müstahaklık şartlarının varlığı halinde geçici iş göremezlik ödenekleri ödenebilmektedir.

Diğer taraftan, aylık prim hizmet belgesinde eksik gün nedeni “01-İstirahat” olarak Kurum’a bildirilmeyen ve toplu iş sözleşmesi gereği veya işverence atıfet kabilinden primleri yatırılan sigortalılara ilişkin çalışılmadığına dair bildirimin iki farklı ekran yerine tek bir ekrandan yapılması amacıyla aylık sigorta primlerinin e-Bildirge ile Kurum’a bildirildiği Aylık Prim Hizmet Belgesi’nde eksik günlerin nedeni için oluşturulan “01-İstirahat” paneline ek olarak ayrı bir sütun oluşturulmuştur.

Bu sütun başlığında “prim bildirilen sigortalı, istirahatli olduğu sürelerde, işyerinde çalışmamıştır” ifadesi yer almaktadır. Anılan sütunda, ilgili ayda raporlu olan fakat raporlu olduğu dönemde prime esas kazançları ve ikramiyeleri işverenleri tarafından Kurum’a bildirilenler ile eksik gün nedeni “12 Birden fazla” bildirilen sigortalıların istirahat döneminde işyerinde “çalışmadıklarının” kazanç ve ikramiyelerin Kurum’a bildirileceği son tarih olan ayın 7/23’ünde saat 23:59’a kadar belirtilen sütun altında yer alan “12 Birden fazla” ve “istirahatli olduğu sürelerde, işyerinde çalışmamıştır” kutucuklarının birlikte işaretlenerek bildirilmesi gerekmektedir. Sadece “12 Birden fazla” kutucuğunun işaretlenmesi çalışılmadığına dair bildirim yerine geçmeyecektir.

İşverenlerce Kurum’a eksik gün nedeni olarak bildirilen “01-istirahat” dışında kalan diğer eksik gün nedenleri bildirimleri için mutlaka istirahatli olduğu sürelerde çalışılmadığına dair bildirim ekranından veya aylık prim ve hizmet belgesindeki “istirahatli olduğu sürelerde, işyerinde çalışmamıştır” kutucuğunun işaretlenmesi sureti ile çalışmadığına dair bildirim yapılması gerekmektedir.

Birden fazla aya sarkan istirahat raporlarında, yalnızca istirahatin bittiği tarihin içinde bulunduğu aya ait APHB’de 01 (istirahat) eksik gün nedeninin bildirilmesi halinde çalışılmadığına dair bildirim yapılmış olacaktır. Çalışılmadığına dair bildirim bakımından, rapor süresini kapsayan diğer aylar için ayrıca 01 (istirahat) eksik gün nedeni bildiriminin yapılıp yapılmadığına bakılmayacaktır. Bununla beraber istirahatin başladığı ilk ayda veya istirahatin devam ettiği diğer aylarda 01 (istirahat) eksik gün nedeninin bulunması, fakat istirahatin bittiği aya ait APHB’de 01 (istirahat) eksik gün nedeninin bulunmaması durumunda bildirim yapılmamış sayılacaktır.

İstirahatin bittiği tarihin içinde bulunduğu aya ait APHB’de “istirahat süresinde çalışmamıştır” kutucuğu işaretlenecek ya da çalışılmadığına dair bildirim giriş ekranından bildirim yapılacaktır. Bu şekilde de bildirim yapılmaması durumunda idari para cezası uygulanacaktır.

Diğer taraftan, örneğin 02.03.2013-30.04.2013 tarihleri arasında istirahatli bırakılan ve özel sektörde çalışan bir sigortalının ödeneğini, rapor sona erme tarihinden önce en az onar günlük (10, 20 veya 30 günlük sürelerde istenmesi de mümkündür) süreler halinde talep etmesi durumunda, talep edilen günlerin tamamlanmış olması şartıyla ödenek, çalışılmadığına dair bildirim girişinin işveren tarafından Çalışılmadığına Dair Bildirim Giriş Ekranlarından sigortalının talep ettiği süreler için yapılması şartıyla hemen ödenmektedir.

Sağlık hizmet sunucularınca istirahat raporu verilen ancak istirahatli olduğu dönemde işyerinde çalışan sigortalılar için işverenler tarafından “Çalıştı” bildirimi, ilgili ekranlardan yapılması gerekmektedir. İşverenlerce “Çalıştı” bildirimi yapılan sigortalılara ödenek ödenmemekte, önceden ödenmiş olanlarla ilgili Kanun’un 96. maddesine göre tahsil işlemleri başlatılmaktadır.

IV- SONUÇ

Sonuç olarak, istirahatli sigortalının istirahat süresinde çalışmadığına dair bildirim zorunluluğu yürürlükte olan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla bu durumdaki sigortalıların işyerinde çalışmadıklarına dair bildirimin işverenlerce SGK’ya yapılmasına dair uygulama devam etmektedir. Uygulamada SGK’nın sisteminden kaynaklanan hatalarından ötürü mağduriyetler yaşandığı bir gerçektir.  Bu sistemsel hatalar nedeniyle işverenlerin İPC nedeniyle mağduriyetleri oluşmaktadır. Belki sonra iptali mümkün olabilir ama o iptal süreci dahi zaman ve emek kaybı açısından bir mağduriyettir. Dolayısıyla bu bildirim yükümlülüğünün kaldırılması isabetli olacaktır. Zira,  istirahatli olduğu halde çalışma durumu çok nadir yaşanılan bir durumdur. Böyle bir durumdan şüphe duyulması yahut bir ihbarın olması halinde denetim çıkarılması daha isabetli olacağı düşüncesindeyiz.


_____________________

* Sosyal Güvenlik Denetmeni


Yazarlar : 'SERDAR ADAY'

 

DAMGA VERGİSİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER

MDERGI/8769A.016

(Nisan 2017 Sayı